Celiakia ÔÇô objawy, przyczyny, diagnostyka, leczenie

celiakia

Celiakia, czyli trwa┼éa nietolerancja glutenu, jest chorob─ů o pod┼éo┼╝u immunologicznym. Ze wzgl─Ödu na bardzo zr├│┼╝nicowane objawy (od problem├│w gastrycznych, przez anemi─Ö czy afty, nawet po poronienia) jedynie 5% chorych ma ┼Ťwiadomo┼Ť─ç jej obecno┼Ťci [1]. Sk─ůd bierze si─Ö celiakia, jak jeszcze si─Ö objawia i jak j─ů zdiagnozowa─ç i leczy─ç?

Spis tre┼Ťci
Przyczyny celiakii
Objawy celiakii
Kto jest szczeg├│lnie nara┼╝ony na celiaki─Ö?
Diagnostyka celiakii
Dlaczego lepiej nie rozpoczyna─ç od badania krwi?
Leczenie celiakii – dieta bezglutenowa

Celiakia ÔÇô na czym polega? Przyczyny choroby

Do wyst─ůpienia celiakii potrzebne s─ů 3 czynniki:

  • okre┼Ťlone geny (DQ2,2 DQ2,5 DQ8),
  • gluten,
  • aktywator choroby (m.in. ci─ů┼╝a, przewlek┼éy stres, spadek odporno┼Ťci czy inna choroba, np. choroba Hashimoto).

Jest to zatem choroba o pod┼éo┼╝u genetycznym. Ma r├│wnie┼╝ pod┼éo┼╝e immunologiczne ÔÇô u os├│b z celiaki─ů wyst─Öpuje nieprawid┼éowa reakcja organizmu na dostarczony gluten.

Pod jego wp┼éywem dochodzi do degradacji kosmk├│w jelitowych. To ma┼ée wypustki obecne w jelicie, kt├│re zwi─Ökszaj─ů jego ch┼éonn─ů powierzchni─Ö. Zniszczone nie mog─ů prawid┼éowo pe┼éni─ç swojej funkcji, co powoduje problemy z wch┼éanianiem substancji z po┼╝ywienia i lek├│w. W konsekwencji pojawiaj─ů si─Ö liczne niedobory, niedo┼╝ywienie, a stosowane leki cz─Östo nie przynosz─ů oczekiwanych rezultat├│w.

Objawy celiakii s─ů bardzo r├│┼╝norodne

Celiakia kojarzona jest przede wszystkim z objawami ze strony uk┼éadu pokarmowego ÔÇô b├│lami brzucha, biegunkami, wzd─Öciami etc. Mog─ů wyst─ůpi─ç, jednak pe┼énoobjawowa (jawna) posta─ç choroby dotyczy ok. 10% chorych [2]

Jak celiakia objawia si─Ö wi─Öc najcz─Ö┼Ťciej? W spos├│b nieoczywisty, np.:

  • anemi─ů,
  • aftami,
  • zm─Öczeniem,
  • spadkiem nastroju,
  • problemami sk├│rnymi,
  • wypadaniem w┼éos├│w,
  • spadkiem libido,
  • problemami z p┼éodno┼Ťci─ů czy poronieniami,
  • u dzieci r├│wnie┼╝ problemami ze wzrostem i przybieraniem na wadze czy k┼éopotami z nauk─ů.

M├│wi si─Ö nawet, ┼╝e ka┼╝dy ma inn─ů celiaki─Ö. Warto zdawa─ç sobie spraw─Ö, ┼╝e celiakia mo┼╝e czasami nie dawa─ç widocznych objaw├│w, w ukryciu prowadz─ůc do degradacji kosmk├│w w jelitach.

Kto jest szczeg├│lnie nara┼╝ony na celiaki─Ö?

Europejskie Towarzystwo Gastroenterologii, Hepatologii i ┼╗ywienia (ESPGHAN) rekomenduje wykonanie badania w kierunku celiakii nie tylko u os├│b z mo┼╝liwymi objawami choroby. Zwraca ponadto uwag─Ö, ┼╝e choroba cz─Östo wsp├│┼éwyst─Öpuje m.in. u os├│b z zapaleniem tarczycy, m┼éodzie┼äczym zapaleniem staw├│w czy cukrzyc─ů typu 1 [3]. Choroby autoimmunologiczne nierzadko bowiem pojawiaj─ů si─Ö razem.

ESPGHAN zaleca diagnostyk─Ö pod k─ůtem celiakii te┼╝ u krewnych pierwszego stopnia osoby chorej na celiaki─Ö [3] ÔÇô rodzic├│w, dzieci i rodze┼ästwa. Celiakia jest chorob─ů dziedziczn─ů, wi─Öc mo┼╝e zosta─ç przekazana potomstwu.

Warto ponadto wiedzie─ç, ┼╝e celiakia wcale nie jest chorob─ů wieku dzieci─Öcego. ┼╣r├│d┼éa naukowe wskazuj─ů, ┼╝e: ÔÇ×obecnie 60% nowo rozpoznawanych przypadk├│w celiakii dotyczy os├│b doros┼éych (szczyt zachorowa┼ä przypada na 3. i 4. dekad─Ö ┼╝ycia), spo┼Ťr├│d kt├│rych 15ÔÇô20% ma ponad 60 lat [4]ÔÇŁ.

Celiakia ÔÇô diagnostyka krok po kroku

Ze wzgl─Ödu na genetyczne pod┼éo┼╝e choroby diagnostyk─Ö dobrze zacz─ů─ç od badania DNA (badanie gen├│w DQ2,2 DQ2,5 i DQ8 w podjednostce ╬▒ i ╬▓). To jedyne badanie, kt├│re umo┼╝liwia niemal w 100% wykluczenie choroby ÔÇô brak gen├│w oznacza, ┼╝e na celiaki─Ö nie mo┼╝na zachorowa─ç ani teraz, ani w przysz┼éo┼Ťci.

Gdy predyspozycje genetyczne s─ů obecne, wskazane jest wykonanie bada┼ä krwi (serologicznych): ca┼ékowitego poziomu IgA oraz przeciwcia┼é anty-tTG, EMA i anty-DGP (u dzieci poni┼╝ej 2. roku ┼╝ycia). Przy niedoborze IgA wykonuje si─Ö te┼╝ badanie przeciwcia┼é w klasie IgG.

Dlaczego lepiej nie rozpoczynać od badań krwi?

  • Po pierwsze: wskazuj─ů tylko aktywn─ů form─Ö choroby w danym momencie i mog─ů nie wskaza─ç jej bardzo wczesnego etapu.
  • Po drugie: mo┼╝e si─Ö zdarzy─ç, ze dana osoba w og├│le nie wytwarza przeciwcia┼é, a mimo to celiakia jest obecna.
  • Po trzecie: u os├│b przyjmuj─ůcych leki immunosupresyjne wynik mo┼╝e wyj┼Ť─ç fa┼észywy.
  • Po czwarte: aby uzyska─ç wiarygodny wynik, trzeba przez minimum kilka tygodni by─ç na diecie bezglutenowej.

Trzecim badaniem stosowanym w diagnostyce celiakii jest biopsja jelita, kt├│ra wskazuje na stan kosmk├│w jelitowych. Coraz cz─Ö┼Ťciej biopsji jelita mo┼╝na jednak unikn─ů─ç ÔÇô w sytuacji, gdy zar├│wno badanie genetyczne, jak i badania serologiczne wska┼╝─ů na aktywn─ů celiaki─Ö.

Leczenie celiakii ÔÇô dieta bezglutenowa

Gdy celiakia zostanie zdiagnozowana, konieczne jest ca┼ékowite wyeliminowanie glutenu. Dieta bezglutenowa musi by─ç przestrzegana przez ca┼ée ┼╝ycie, poniewa┼╝ osobom z celiaki─ů szkodzi nawet minimalna ilo┼Ť─ç tej substancji.

Najlepiej rozpocz─ů─ç jej stosowanie pod okiem dietetyka, aby zapewni─ç swojemu organizmowi wszystkie niezb─Ödne sk┼éadniki od┼╝ywcze. Po eliminacji glutenu stan jelit zacznie stopniowo si─Ö poprawia─ç (u dzieci nast─Öpuje to szybciej), a z czasem substancje z jedzenia i lek├│w zaczn─ů si─Ö wch┼éania─ç. Dzi─Öki temu objawy ust─ůpi─ů, a stan zdrowia znacznie si─Ö poprawi.

Zobacz te┼╝: Dieta bezglutenowa a choroba Hashimoto


Źródła:

[1] M. Pawlaczyk, S. Milewska, A. Rokowska-Waluch, K. Korzeniowska, Leczenie dietetyczne w celiakii i opryszczkowatym zapaleniu sk├│ry, ÔÇ×Farmacja Wsp├│┼éczesnaÔÇŁ 2012, 5, s. 10.

[2] celiakia.pl/diagnoza/

[3] Nowe wytyczne diagnostyki celiakii wg Europejskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i ┼╗ywienia Dzieci (ESPGHAN), oprac. A. Rybak, ÔÇ×Standardy Medyczne PediatriaÔÇŁ 2012, 9.

[4] D. Satora, K. Bochen, A. Prystupa, J. Pietraszek-Mamcarz, J. Mosiewicz, J. Schabows┬Čki, Celiakia ÔÇô choroba nie tylko dzieci─Öca, ÔÇ×Family Medicine & Primary Care ReviewÔÇŁ 2011, 13, 1, s. 91.

 

Autor: zdrowatarczyca.info | Zdjęcie: Prudencio Alvarez /123rf.com

Ten artyku┼é jest chroniony prawami autorskimi.┬áNiedopuszczalne jest zwielokrotnianie, modyfikowanie, publiczne odtwarzanie i / lub udost─Öpnianie Serwisu, jego cz─Ö┼Ťci, materia┼é├│w w nim zamieszczonych i / lub ich cz─Ö┼Ťci, za wyj─ůtkiem przypadk├│w wskazanych w obowi─ůzuj─ůcych w tym zakresie przepisach prawa.


Dodaj komentarz

Tw├│j adres email nie zostanie opublikowany.